Generatory i nie tylko -przekrój zastosowań.
Krajowy przemysł produkował wiele typów generatorów elektronicznych, aby nie wymieniać wszystkich, skupimy się jedynie na wybranych, moim zdaniem najciekawszych modelach, oraz podzielimy je na grupy ze względu na charakter zastosowania.
Generatory sygnałowe.
Generatory te są źródłami sygnału w.cz często modulowanego amplitudowo i częstotliwościowo
Generatory w.cz produkcji ZOPAN
Wspomniany w innym artykule generator w.cz ZOPAN PG19 posiadał pasmo 50kHz -50MHz, częstotliwość strojoną za pomocą skali oraz wyposażony był w modulator AM.
Był to pierwszy w pełni tranzystorowy generator ZOPANu z serii PG, gdyż jego poprzednik o oznaczeniu PG18 był konstrukcją lampowo tranzystorową o znacznie większych rozmiarach i wadze.
Następcami PG19 były modele KZ1622 oraz KZ1623
KZ1622 był rozbudowaną wersją PG19 w której oprócz pasma 50kHz -50MHz dołożono zakres 60-80MHz przeznaczony do strojenia radiowych odbiorników UKF. Do tego celu, na tym zakresie generator miał możliwość modulacji FM.
Drugą odmianą był generator KZ1623 w którym podobnie jak KZ1622, dołożono ostatni zakres z modulacją FM, tym razem pokrywający pasmo 82-108MHz co wskazuje na to że była to wersja eksportowa do krajów zachodnich w których rozgłośnie radiowe pracowały w tym zakresie częstotliwości.
Kolejnym modelem był już nowocześniej wyglądający PG20 wyposażony w modulator AM i FM, pasmo pokrywające 50kHz -102MHz oraz cyfrowy odczyt częstotliwości.
Generatory ZOPAN PG-20 i PGS-21
Rozwinięciem PG20 był wprowadzony w drugiej połowie lat 80-tych, zmodernizowany generator PGS21 w którym zmiany polegały na:
-rozszerzeniu pasma od 64kHz do 130MHz
-zwiększenia szybkości odświeżania cyfrowej skali częstotliwości.
-dołożeniu wbudowanego stereokodera.
Ta ostatnia cecha jest szczególnie istotna gdyż generator jest pomocny przy strojeniu stereokoderów odbiorników radiofonicznych UKF, tym samym jest to jedyny szerokopasmowy generator w.cz produkcji polskiej z wbudowanym stereokoderem.
Sprzęt Meratronika.
Meratronik nie produkował typowych laboratoryjnych uniwersalnych generatorów sygnałowych, a sprzęt
bardziej dedykowany do konkretnych pomiarów.
We wcześniejszym okresie jeszcze pod szyldem Elpo były produkowane urządzenia do serwisu odbiorników telewizyjnych.
Meratronik produkował przenośne generatory obrazów kontrolnych np. K939P, uniwersalne zestawy K935C łączące w
sobie generator kontrolny i wobulator, a także wobulatory radiowe K934 oraz generatory-wobulatory z modulacją AM i FM K937
Generator wobulator Meratronik K937
Osobnymi urządzeniami były stereokoder K936 przeznaczony do strojenia stereokoderów na „dolnym” UKFie i K943 przeznaczony do strojenia stereokoderów na „dolnym” i „górnym” UKFie
Dodam jeszcze tutaj wzmiankę o urządzeniu nie będącym generatorem ani stereokoderem, jednak pasującym do linii K937 i K936 Stereotesterze
Stereotester przeznaczony był między innymi do ustawiania balansu kanałów stereo wzmaczniaczy stereofonicznych.
Urządzeniami które posiadały wbudowany generator w.cz były również radiotestery opisane w osobnym dziale.
Wspomnę jednak że generatory syntezowane wbudowane w radiotester ZPFM3 i ZPFM4 oraz uniwersalny
generator w.cz E630 produkcji Eureka, były prawdopodobnie jedynymi syntezowanymi generatorami wysokich częstotliwości produkowanymi w polsce.
Generator Eureka E-630
INCO produkowało również falomierze-generatory np. RUFG-4, szerokopasmowe generatory szumów a także lampowe generatory w.cz dużej mocy, mogące mieć zastosowanie np. przy padaniach odporniści urządzeń elektronicznych na działania zewnętrznych pól elektromagnetycznych i zakłóceń o częstotliwości radiowej.
Generatory funkcyjne
Meratronik oraz wcześniej Elpo produkowały wiele typów generatorów funkcyjnych, najbardziej jednak
rozpoznawalnym jest bez wątpienia Meratronik G432 z maksymalną częstotliwością 1MHz który ze względu na swoje małe wymiary niezawodność, do dzisiaj jest chętnie używanym sprzętem.
Bardziej rozbudowane generatory opracowywał jednak ZOPAN
Można powiedzieć że dpowiednikiem prostego generatora Meratronika G432 był modele ZOPAN POF1 a póżniej KZ1404 posiadające zbliżone parametry, proste podstawowe funkcje i częstotliwość pracy do 1MHz.
Bardziej rozbudowanym generatorem był uniwersalny generator funkcyjny ZOPAN KZ1405A posiadający maksymalną częstotliwość pracy 10MHz oraz zaawansowane tryby wyzwalania, regulacji fazy przebiegu, tryb VCO i wiele innych.
Na bazie KZ1405A w drugiej połowie lat 80-tych został opracowany uniwersalny generator-wobulator ZOPAN POF10.
W odróżnieniu od KZ1405A, generator ten miał 12MHz maksymalnej częstotliwości pracy ale przede wszystkim został wyposażony w opcję wobulacji częstotliwości, przeznaczonym do tego celu drugim wbudowanym generatorem pomocniczym.
Wobulacja miała charakter zarówno liniowy jak i logarytmiczny.
Jeśli chodzi o rozbudowanie, parametry i możliwości, ZOPAN POF10 jest prawdopodobnie najbardziej rozbudowanym i uniwersalnym wobulatorem funkcyjnym jaki został wyprodukowany w polsce.
Mocno zaawansowanym pod względem modulacji przebiegów, był wielofunkcyjny generator KZ1406
Jest to rozbudowany sprzęt laboratoryjny z wieloma możliwościamiu ustawień, łączący w sobie dwa generatory.
Pierwszy generator z opcją wobulacji, modulacji amplitudy i częstotliwości, drugi pomocniczy, mogący
służyć jako osobny generator specjalozowanych przebiegów lub generator modulujący podstawowy generator.
Oba generatory miały szeroką możliwość konfiguracji pomiędzy sobą co sprawiało że KZ1406 potrafił generować bardzo nietypowo modulowane częstotliwości.
Należy jeszcze wspomnieć o generatorze Unitra-Unima model 5621 który koncepcją obudowy przypominał nieco POF10 lub KZ1405A, jednak wykonanie i parametry były zupełnie inne.
Generator ten miał maksymalną częstotliwość pracy 5MHz.
W połowie lat 80-tych przedsiębiorstwo EMIX prawdopodobnie we współpracy z Unimą, produkowało eksportowy model 51A różniący się jednak ukłądem elektronicznym oraz niektórymi funkcjami.
Był to wg. nazwy generator funkcyjno-impulsowy z osobną regulacją przebiegu prostokątnego.
Generator funkcyjny-impulsowy EMIX 51A
Generatory sinusoidalne m.cz
Z uwagi na wcześniej omówiony generator funkcyjny G432, spomnę na początku o podobnie wyglądającym modelu G430 będący
dedykowanym generatorem m.cz do celów audio.
Do laboratoryjnych pomiarów torów audio, szczególnie do określania zniekształceń nieliniowych torów wzmacniaczy, produkowano generatory o małych nieliniowych zniekształceniach własnych.
Generatory te mogły stanowić źródło sygnału testowego podanego na wejście wzmacniacza akustycznego. Na wyjściu wzmacniacza, pomiaru dokonywano miernikami zniekształceń nieliniowych (mierniki zniekształceń omówione w innym artykule)
Przykłądem bardzo udanego i zarazem ostatniego opracowanego generatora ultra małych zniekształceń jest model ZOPAN KZ1118
którego zniekształcenia na poziomie 0,005% mówią same za siebie.
Generator małych zniekształceń ZOPAN KZ-1118
Ostatnim z produkcji, niemniej jednak najbardziej rozbudowanym polskim generatorem małej częstotliwości jest ZOPAN PW17
Został on opracowany prawdopodobnie pod koniec istnienia ZOPANu do pomiarów w liniach telekomunikacyjnych.
Co ciekawe, jest to syntezowany generator sinusoidalny ze sterowaniem mikroprocesorowym.
Generator ma między innymi cyfrowo nastawianą funkcję wobulacji przebiegu, interfejs komunikacyjny IEC-625 oraz dwa przełączane wyjścia 50 i 600 ohmów
Niestety brak jest jakiejkolwiek informacji na temat tego modelu, jeśli ktoś z czytelników posiada jakiekolwiek informacje na temat tego
generatora, bardzo proszę o kontakt.
Generator ZOPAN PW-17
Mierniki zniekształceń nieliniowych współpracujące z generatorami małych zniekształceń opisano w artykule „Mierniki zniekształceń nieliniowych i pozostałe urządzenia do pomiarów audio produkcji polskiej” link poniżej:
Mierniki zniekształceń nieliniowych i pozostałe urządzenia do pomiarów audio produkcji polskiej
Generatory mocy małej częstotliwości.
Przy pomiarach audio zwrotnic głośnikowych lub kolumn głośnikowych, wykorzystywano generatory z wbudowanym wzmacniaczem mocy.
Urządzenia takie ZOPAN produkował jeszcze w erze sprzętu lampowego, jednak chciałbym wymienić
późniejsze opracowania z tej serii przyrządów.
Model PO21 posiadał maksymalną moc wyjściową 10W, częstotliwość pracy podobnie jak późniejsze modele do 20kHz, a do zwiększenia napięcia wyjściowego, na przykład do testów głośników radiowęzłowych, służył zewnętrzny transformator.
Nowszymi konstrukcyjnie modelami były PO26 i PO27 mające tak samo jak poprzednik 10W mocy wyjściowej.
Ostatnim z tej serii był wprowadzony pod koniec lat 80-tych, generator ZOPAN PO28A o mocy wyjściowej 100W
Generator ten miał szeroki zakres napięć wyjściowych dzięki wbudowanemu transformatorowi z przełączanymi uzwojeniami. Posiadał
modułową konstrukcję ułatwiającą serwis i dobrze przemyślanie chłodzenie tunelowe tranzystorów mocy.
Generator mocy ZOPAN PO-28
Uzupełniającymi urządzeniami do pomiaru wzmacniaczy były również produkowane przez ZOPAN mierniki mocy PWT5A i PWT5B z wbudowanym obciążeniem rezystancyjnym o zmiennej oporności.
Urządzenia te oprócz pomiaru mocy wzmacniacza, mogły posłużyć do symulacji obciążenia wzmacniacza podczas testów, a także dzięki nastawianej zmiennej rezystancji, do określenia impedancji wyjściowej wzmacniacza.
Przy okazji generatorów ze wzmacniaczami, wspomnę tu również o urządzeniu łączącym w sobie zasilacz laboratoryjny i zaawansowany wzmacniacz pomiarowy mogący być stopniem mocy generatora funkcyjnego, w tym generatora przebiegu prostokątnego.
Wzmacniacz -zasilacz ZOPAN PWL3 łączył w sobie cechy zasilacza z płynnym przejściem od napięc ujemnych do dodatnich, oraz bardzo szybkiego wzmacniacza mocy którego pasmo sięga okolicy 1MHz
W rzeczywistości, wzmacniacz-zasilacz PWL-3 bez problemu radzi sobie z napięciem o przebiegu prostokątnym, trójkątnym czy sinusoidalnym o częstotliwości dochodzącej do setek kiloherców, a z pewnymi zniekształceniami kształtu przebiegu, do okolicy 1MHz
Układ elektroniczny jest bardzo rozbudowany i dobrze zabezpieczony, między innymi przed zwarciem i przegrzaniem.
PWL-3 może mieć zastosowanie w badaniach laboratoryjnych układów automatyki, badaniach fizycznych itp.
Zasilacz wzmacniacz ZOPAN PWL-3
Ostatnią grupą urządzeń laboratoryjnych mających zastosowanie w elektronice cyfrowej są generatory impulsowe.
I w tym przypadku, głównym producentem w polsce był ZOPAN, chociaż inni producenci również opracowali nietóre specjalizowane typy generatorów impulsowych.
Przykładem takiego generatora jest programowalny generator impulsowy produkcji Unitra Unima, jest to jednak prawdopodobnie niskoseryjne opracowanie specjalizowane.
Generator programowany TTL Unima GP-1
Wracając jednak do generatorów ZOPANu, seria generatorów impulsowych miała oznaczenie PGP
Jeszcze w latach 60-tych ZOPAN opracował kilka modeli generatorów lampowo tranzystorowych.
W latach 70-tych kiedy technika cyfrowa zagościła już na dobre w sprzęcie elektronicznym, ZOPAN produkował trzy typy zbliżonych do siebie, jednak różniącymi się szczegółami generatorów.
Były nimi PGP5 PGP5a PGP6 oraz PGP7
Generatory posiadały różne zakresy częstotliwości oraz różne konfiguracje stopni wyjściowych, symetryczne i niestymetryczne, z regulacją czasów narastania, opadania i bez takiej regulacji.
Generatory miały jednak problematyczne ustawianie parametrów za pomocą potencjometrów bez naniesionych podziałek, zatem do kontroli ustawianych na bieżąco parametrów, należało stale posiłkować się częstościomierzem-czasomierzem cyfrowym lub oscyloskopem.
Kolejnym generatorem był model KZ1508A wyposażony już w wygodne nastawniki dekadowe do wyboru zadawanych parametrów.
Następcą KZ1508A był generator KZ1509A o innej, bardziej zaawansowanej obsłudze.
KZ1509A posiadał do programowania wartości parametrów, kontaktronową klawiaturę numeryczną.
Wyboru trybów również dokonywano za pomocą klawiszy z przyciskami kontaktronowymi.
Pomimo nowoczesnej obsługi, generator ten nie był konstrukcją mikroprocesorową ale całośc elektroniki wykonano z pojedynczych ukłądów TTL produkcji CEMI
Równolegle był również produkowany generator PGP9 będący rozszerzonym o interfejs IEC-625 genersatorem KZ1509A
Generator został rozszerzony i to dosłownie, ponieważ wykonany z pojedynczych układó TTL interfejs IEC-625, wymusił
zastosowanie szerszej obudowy geneneratora.
Generator impulsowy ZOPAN PGP-9
